Taf-Od

Eos a’r BBC o’r diwedd yn dod i gytundeb dros dro

Yn dilyn brwydr a barhaodd fisoedd, bydd Radio Cymru yn cael darlledu caneon canoedd o artisitiaid. Angharad Hywel sy’n adrodd

Dros y misoedd diwethaf mae Taf-od wedi bod yn dilyn hynt a helynt EOS, asiantaeth breindaliadau (‘royalaties’) newydd sydd yn cynrychioli artistiaid Cymraeg, yn y ddadl rhyngddynt â’r BBC a S4C. Cynhaliwyd cyfarfodydd drwy fis Ionawr wrth i’r tair ochr geisio dod i gytundeb a fyddai o fydd i bawb. Daeth S4C i gytundeb ag Eos o dan delerau’r asiantaeth ym mis Ionawr. Ond nid tan wythnos ddiwethaf, daeth EOS a’r BBC i gytundeb dros dro a fyddai’n caniatáu i gerddoriaeth dros 300 o gerddorion Cymraeg gael ei chwarae ar yr orsaf radio unwaith eto.

Os nad ydych yn gyfarwydd â’r hyn ddigwyddodd, yn syml, ar Ionawr 1af 2013 collodd Radio Cymru a S4C yr hawl i chwarae dros 30,000 o ganeuon gan dros 300 o artistiaid Cymraeg. Penderfynodd artistiaid Cymraeg megis Dafydd Iwan, Bryn Fôn a Huw Chiswell, dynnu hawliau darlledu eu cerddoriaeth gan PRS a symud i asiantaeth newydd EOS. (PRS yw’r brif asiantaeth ym Mhrydain sydd yn talu breindaliadau i gerddorion am berfformiadau cyhoeddus megis ar y radio neu’r teledu). O ganlyniad, nid oedd gan y BBC a S4C hawl darlledu cerddoriaeth aelodau’r asiantaeth newydd o hynny allan. Prif nod EOS ydy rhoi cynrychiolaeth well o fuddiannau’r cerddorion, ynghyd â chynyddu swm y breindaliadau maent yn ei dderbyn gan y BBC a S4C.

Er yr holl smonach achoswyd gan yr anghydfod hwn, mae’n bwysig nodi nad ffrae uniongyrchol rhwng y cerddorion a Radio Cymru sydd yma. Mae Radio Cymru yn hollol ddibynnol ar gerddoriaeth yr artistiaid hyn; mae tua 36% o holl gynnwys y stesion yn gerddoriaeth Gymraeg. Anghytundeb breindaliadau rhwng EOS a chorffolaeth y BBC sydd wrth wraidd y ddadl.

Dros y 6 wythnos ddiwethaf, mae Radio Cymru wedi’i chael hi’n anodd iawn. Bu newidiadau mawr i amserlen y stesion, wrth iddynt gael ei gorfodi i gwtogi ar oriau darlledu. Dyma pam daeth y BBC i’r penderfyniad o fynd a chorff EOS i dribiwnlys er mwyn dod i gytundeb pendant  â’r asiantaeth. Dywed y BBC, gan nad ydynt wedi llwyddo dod i gadoediad, “byddai gwrandawiad tribiwnlys yn sicrhau y byddai’r dadleuon i gyd yn cael eu clywed ac y byddai modd cael penderfyniad teg a thryloyw”. Wrth fynd a’r mater i dribiwnlys bydd yn tynnu’r holl drafodaeth allan o ddwylo’r BBC ac EOS. Byddai nifer yn cytuno mai dyma’r unig opsiwn sydd ar ôl yn y drafodaeth flêr dros freindaliadau. Ond dywedodd Dafydd Roberts o EOS, ar y Post Cyntaf, ei fod yntau a’r asiantaeth yn “siomedig iawn” i fynd i dribiwnlys, gan eu bod “wedi cynnig trwydded dros dro gan ein bod ni yn bryderus am sefyllfa Radio Cymru”.

Ni ddaeth penderfyniad EOS am gytundeb dros dro gyda chorffolaeth y BBC i’r amlwg tan wythnos ddiwethaf, wythnos ar ôl cyhoeddiad y BBC i fynd a’r ddadl i dribiwnlys. Ond fel pwysleiswyd gan y BBC, cytundeb dros dro mae EOS wedi cynnig ar hyn o bryd. Byddai tribiwnlys yn dod i benderfyniad pendant am ddyfodol perthynas EOS â’r BBC, ynghyd a dyfodol yr SRG ar Radio Cymru.

Nid cerddoriaeth yn unig sydd wedi bod ar goll ar donfedd Radio Cymru yn ddiweddar; mae beirdd y Talwrn wedi ymuno â’r ddadl, gan wrthod cymryd rhan yn recordio cyfres newydd Talwrn y Beirdd.

O ganlyniad cytundeb dros dro EOS â’r BBC, yn gynnar ddydd Mercher diwethaf, cysylltodd y Prifardd Myrddin ap Dafydd gyda chynhyrchydd cyfres y Talwrn yn nodi parodrwydd yr holl feirdd i recordio’r gyfres newydd. Erbyn canol bora, daeth wrthwynebiad nifer o feirdd blaenllaw Cymru i’r amlwg. Karen Owen, capten tîm Y Rhelyw Cyntaf, oedd y cyntaf i ymateb, gan ddweud  “os oedden ni’n streicio oherwydd ein bod ni’n cefnogi egwyddor y cerddorion a’n bod ni’n gwneud safiad ar ran Radio Cymru yn wyneb bygythiad o Lundain, onid ydi’r pethau hynny’n dal i sefyll?”. Yr un oedd ymateb nifer o feirdd eraill megis Ifor ap Glyn, Mei Mac a Geraint Lovgreen, sydd hefyd yn aelod o EOS. Ni fydd oleiaf hanner dwsin o dimau amlwg y Talwrn yn cymryd rhan yn y gyfres hyd nes bydd cytundeb pendant rhwng EOS a’r BBC.

Mae’r mis diwethaf wedi bod yn gythryblus iawn i Radio Cymru, wrth i’r BBC ac EOS fethu dod i gytundeb. Yn dilyn y cytundeb dros dro, mae Radio Cymru am ddychwelyd i’r hen drên am nawr. Mae’r BBC yn pwysleisio mai cytundeb dros dro yn unig yw hwn; ond fel dywed Rhodri Talfan Davies, cyfarwyddwr BBC Radio Cymru, mae’n ‘ddatblygiad pwysig’ yn y ddadl rhwng y BBC ac EOS.

Yn wir, mae’n debyg fod pawb – cerddorion, beirdd a’r cyhoedd, yn gobeithio am ddatrysiad pendant i’r anghytuno. Er mwyn dyfodol yr SRG, sydd yn fregus iawn yn barod, a Radio Cymru bydd rhaid dod i gytundeb parhaol yn fuan.

css.php