Tarddiad: Elen Davies
Mwydron Morgan

Ysgolion Cymraeg ym mhen draw’r byd

Gan Osian Morgan

Dros yr haf, cefais un o brofiadau mwyaf diddorol ac anhygoel fy mywyd, a phrofiad sydd yn sicr am aros mewn cof drwy gydol fy mywyd. Y profiad hwnnw oedd cael treulio mis mewn ysgolion Cymraeg ym Mhatagonia, yn cynorthwyo’r athrawon ac yn dod i nabod y plant. Rhaid cyfaddef, er fy mod yn hoff iawn o ddysgu, byddai’r syniad o weithio mewn ysgol gynradd gyda phlant bach yn ddigon i wneud imi bryderu yn y wlad hon, ond roedd meddwl am weithio mewn ysgol ar ochr arall y byd, lle nid wyf yn gallu siarad iaith gyntaf y plant, wir yn gwneud imi boeni am beth oedd i ddod dros fy nghyfnod yno! Fodd bynnag, o fewn ychydig funudau o gamu drwy ddrysau Ysgol y Cwm yn Nhrevelin, ymgartrefais yn syth, a sylweddolais yn syth fod ysgolion Cymraeg Patagonia yn ysgolion unigryw a gwirioneddol anhygoel.

Er yr oeddwn yn gwybod fod Cymraeg yn cael ei ddysgu yno cyn mynd, doeddwn i ddim yn hollol siŵr i ba raddau yr oedd yr ysgolion yno am fod yn rhai ‘Cymraeg’. Rhaid cyfaddef nid oeddwn yn disgwyl i’r ysgolion Cymraeg yno fod cyn Gymreiced ag y maent. Roeddwn yn hanner disgwyl ambell wers Cymraeg bob wythnos, gyda phlant yn gadael yr ysgol gydag ymadroddion fel ‘Dwi’n hoffi coffi’ a ‘Dwi’n dod o Batagonia’ yn unig, ond mewn gwirionedd, mae’r ysgolion yno yn llwyddo i greu siaradwyr Cymraeg rhugl! Mae hynny’n wirioneddol anhygoel, yn enwedig i feddwl nad yw’r rhan helaeth o ysgolion yng Nghymru yn llwyddo i greu siaradwyr rhugl, hyd yn oed.

Yn ogystal â chreu mwy a mwy o siaradwyr Cymraeg ifainc, chwaraea’r ysgolion Cymraeg yno ran bwysicach fyth. Yr ysgolion yw calonnau’r cymunedau Cymraeg yno, cnewyllion y cymunedau sy’n cadw’r Gymraeg yn fyw yno. Yn yr ysgolion y cynhelir y rhan fwyaf o ddigwyddiadau Cymraeg y Wladfa, ac mae’r athrawon yn gweithio’n ddiflino i sicrhau fod llu o weithgareddau, digwyddiadau a gwersi Cymraeg ar gael i bawb sy’n siarad Cymraeg yno, boed yn ddisgybl yn yr ysgol neu beidio.

I ychwanegu at hyn, yr ysgolion yw’r prif gyswllt rhwng siaradwyr Cymraeg Cymru a siaradwyr Cymraeg Patagonia. Os ydych yn Gymro neu’n Gymraes, nid yw taith i’r Wladfa yn gyflawn heb ichi ymweld ag un o’r ysgolion yno i weld plant o’r enw Juan a Isabella yn dysgu iaith y nefoedd. Yn wir, byswn i ddim yn synnu os yw’r ysgolion eisoes wedi diflasu ar ymwelwyr o Gymru – boed yn griw o’r Urdd, myfyrwyr yno ar brofiad gwaith, neu grŵp o hen bobl ar daith bws – yn glanio yn yr ysgol gyda llond bag o anrhegion o Gymru yn awyddus i gynorthwyo ac i ddod i nabod y plant.

Gwahaniaeth enfawr rhwng ysgolion Cymru â Phatagonia, fodd bynnag, yw’r adnoddau a chyfleusterau prin sydd yno. Yn anffodus, nid yw’r Ysgolion Cymraeg yno yn cael eu cefnogi’n ariannol gan y llywodraeth, ac maent yn llwyr ddibynnol ar ffioedd gan rieni y plant, a chefnogaeth gan Gymru, er mwyn gallu parhau. Rhaid cyfaddef mae’r gwahaniaethau ariannol rhwng ysgolion Cymru a Phatagonia yn weladwy ac yn eithaf amlwg. Tra geir amrywiaeth o deganau drud yng Nghymru, mae angen i’r athrawon yn ysgolion Patagonia greu teganau allan o gardfwrdd i’w disgyblion. Yn ogystal, roedd rhaid i rai athrawon fynd yn ddi-dâl am flwyddyn gan nad oedd modd i’r ysgol eu talu. Fodd bynnag, y cyfan yw hyn yw adlewyrchiad o’r gwahaniaethau economaidd rhwng Cymru â Phatagonia, ac mae rhaid cyfaddef, os unrhyw beth roedd gallu’r ysgolion yno i ddyfalbarhau er gwaetha’r sefyllfaoedd economaidd anodd yn ychwanegu at ryfeddoldeb yr ysgolion.

Rhaid cyfaddef, roeddwn wedi gwirioni gyda’r ysgolion Cymraeg ym Mhatagonia, roeddent yn ysgolion anhygoel, gydag awyrgylch cartrefol a dymunol iawn ynddynt. Mae’r gwaith y maent yn ei wneud i drosglwyddo’r iaith i bobl ifanc y Wladfa yn syfrdanol. Anodd yw rhoi mewn geiriau pa mor anhygoel yw’r ffaith eu bod yn llwyddo i greu degau o siaradwyr Cymraeg newydd pob blwyddyn – 7000 o filltiroedd o Gymru! Heb os, chwaraea’r ysgolion ran allweddol ym mywiogrwydd y Gymraeg a’i diwylliant yn y Wladfa, ac i fod yn berffaith onest, nid wyf yn meddwl y byddai gan y Gymraeg ddyfodol lewyrchus yn y Wladfa hebddynt. Os gewch chi erioed y fraint o gael ymweld â’r Wladfa, ymwelwch â’r ysgolion er mwyn cael gweld dros eich hunain – dwi’n siŵr y cewch chwithau eich syfrdanu!

Tags

Add Comment

Click here to post a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

css.php