Clebar

Llwyddiant rhyfeddol Parasite; cyfle i’r Cymry efelychu’r un llwyddiant?

oscar statue

Gan Llion Carbis

“Gwlad beirdd a chantorion, enwogion o fri…” fel mae’r anthem yn datgan. Mae gan Gymru gwledd o unigolion creadigol i gynnig eu doniau i’r byd, yn enwedig yn y maes ffilm a theledu. Ategir hyn gan enwebiadau diweddar yr Oscars gyda Jonathan Pryce ac Anthony Hopkins yn cael eu enwebi am y ffilm The Two Popes. Serch hynny, nid yw Cymru yn arbennig o adnabyddus ledled y byd, yn enwedig yn nhermau ffilm a theledu. Bellach, mae mwyafrif o bobl yn ymgysylltu Cymru a chyraeddiadau chwaraeon, yn enwedig ers i Gareth Bale ymuno â Real Madrid yn 2013. Ond pam nad yw’r un gydnabyddiaeth yn bodoli ynglŷn â diwydiannau creadigol Cymru, yn benodol ffilmiau?

Nid oes angen edrych yn bell na ychwaith yn rhy hir i ddarganfod effeithiau pellgyrhaeddol ffilmiau. Pan gafodd Braveheart ei ryddhau yn 1995, ffilm â enillodd pum gwobr yn yr Oscars (gan gynnwys ffilm gorau a chyfarwyddwr gorau) yn ogystal ag ennill $210.4 miliwn yn yr ‘box office’; cafodd statws rhyngwladol a thwristiaeth yr Alban eu trawsnewid yn drawiadol.

Yn ddiweddar, gwyliais i Parasite, ffilm arall â enillodd y ffilm a chyfarwyddwr gorau yn yr Oscars ac sydd wedi croesi $200 miliwn yn yr ‘box office’. Mae’r ffilm yn wirioneddol anhygoel gan gynnig mewnwelediad a dadansoddiad craff a gwreiddiol o ddosbarthiadau cymdeithasol a dynoliaeth yn gyffredinol. Heb amheuaeth, mae’r ffilm yn cyfiawnhau ac yn haeddu’r cyffro sy’n bodoli ymysg adolygwyr a chynulleidfaoedd rhyngwladol. 

Ond y gwahaniaeth allweddol rhwng y ddwy ffilm yw mai Parasite yw’r ffilm gyntaf erioed sydd ddim yn Saesneg i ennill y ffilm gorau yn yr Oscars. Mae’r ffilm Coreaidd ond yn cynnwys ychydig o eiriau  yn y Saesneg, gyda gweddill y ffilm yn datblygu trwy mamiaith y cyfarwyddwr. Wrth ennill gwobrau helaeth, fe wnaeth Bong Joon-ho erfyn ar bobl i ehangu eu gorwelion sinematig trwy wylio ffilmiau mewn ieithoedd gwahanol. Wrth wylio campwaith Joon-ho, yr hyn wnaeth fy nharo i yw pam nad ydym yng Nghymru yn ceisio efelychu ei llwyddiant trwy greu ffilm yn y Gymraeg a’i thargedu i gynulleidfaoedd ledled y byd?

Yn 1993, Hedd Wyn oedd y ffilm Gymraeg gyntaf i gael ei enwebi am Oscar yng nghategori’r ffilm tramor gorau. Yr unig dro arall i ffilm Gymraeg gael ei enwebi am Oscar oedd yn 1999 gyda’r ffilm Solomon a Gaenor yn yr un categori. Yn anffodus, dim ond $165,485 llwyddodd y ffilm i gymryd yn sinemâu.

Mae defnyddio gwobrau’r Academi fel unig fesurydd ansawdd neu werth diwylliannol ffilm yn elitaidd ac yn gamarweiniol. Fodd bynnag, mae’r potensial am lwyddiant yn glir wedi i Parasite gosod cynsail hanesyddol yn dilyn ei llwyddiant masnachol a gwobrau helaeth. Mae’r diwydiannau creadigol yng Nghymru yn ffynnu ar sail ei allbwn a phwysigrwydd i raglenni teledu, beth am i ni ddechrau uchafu potensial y sgrin fawr?

Mae Cymru, a diwydiannau creadigol yng Nghymru, wedi chware rôl allweddol i ddatblygiad sawl raglen teledu gyfoes.  Mae rhaglen boblogaidd Netflix, Sex Education, yn cael ei ffilmio yng Nghymru – ac mae cyfrifon cymdeithasol y rhaglen a’r sianel wedi hyrwyddo pwysigrwydd Cymru i’r rhaglen yn gyson ers iddo gael ei ryddhau yn Ionawr 2019.

Yn debyg, mae’r gyfres BBC a HBO, His Dark Materials, yn cael ei gynhyrchu gan y cwmni Cymreig Bad Wolf ac mae’r rhaglen yn cael ei ffilmio yng Nghymru gyda sawl lleoliad o’r brifddinas yn ymddangos. Mae’r rhaglen yma yn ogystal yn ymfalchïo yn ei gwreiddiau Cymreig ac yn hyrwyddo’r ffaith bod y ffilmio yn digwydd yng Nghymru. Mae un o sêr y gyfres, Lin-Manuel Miranda, wedi sôn yn aml yn y cyfryngau am ei hoffter o Gymru gan gynnwys ‘rapio’ am y Gaerdydd i ddisgyblion o’r brifddinas wrth iddynt ymweld â Central Park yn Efrog Newydd ym mis Hydref 2019.

Yn amlwg, nid yw’r rhaglenni hon yn y Gymraeg, ond maent yn dangos pa mor werthfawr mae allbwn creadigol Cymru i ganfyddiadau am, ac ymwybyddiaeth o Gymru. Mae rhaglenni megis Un Bore Mercher a’r Gwyll yn esiamplau diweddar o allu rhaglenni Cymraeg i apelio at gynulleidfaoedd di-gymraeg, ond beth am i ni fynd cam ymhellach?

Nid yw efelychu llwyddiant campwaith fel Parasite yn hawdd; mae gymaint o ffactorau amrywiol sy’n cyfrannu at greu ffilm ardderchog. Yn achos ffilm Bong Joon-ho, mae ansawdd y cyfarwyddo, gwreiddioldeb y stori, dyfnder y sylwebaeth gymdeithasol, gallu’r actorion a phrydferthwch y sinematograffi yn cyfuno i greu profiad sinematig hollol unigryw a chofiadwy. Ond, nid yw Cymru yn wlad sy’n amddifad o ddiwylliant, gallu creadigol, trafferthion neu chwedloniaeth.

Dychmygwch straeon anturus y Mabinogi yn cyrraedd sgriniau ledled y byd. Neu ffilm ddiwylliannol yn archwilio gwreiddiau’r iaith Gymraeg a’i allu i fodoli, esblygu a llewyrchu mewn gwyneb gorthrwm di-baid. Nid yw’r uchelgais yn un hawdd, ond hen bryd ydyw i ni yng Nghymru manteisio ar ein gallu i adrodd stori, i rannu ein diwylliant.  Gall Straeon gwreiddiol – os yw’n cael eu hadrodd a’i addasu i’r sgrin fawr yn gywir – ysbrydoli cynulleidfaoedd rhyngwladol a rhoi Cymru ar fap creadigol y byd.

css.php