Clebar

Ardaloedd Chwedlonol Cymru

Cerflun Gelert ym Meddgelert (Llun gan Ian Angell trwy wikimedia commons)
Cerflun Gelert ym Meddgelert (Llun gan Ian Angell trwy wikimedia commons)

Mae Cymru wedi ei chyfoethogi â chelfyddydau a diwylliant gyda’i chwedlau enwog yn fan ysbrydoliaeth i sawl un. Trafoda’r erthygl hwn rhai o hoff chwedlau Cymru gan dalu teyrnged i’r tiroedd bythwyrdd sy’n gartref iddyn nhw.

Dinas Emrys – Chwedl y Ddraig Goch a’r Ddraig Wen

Geiriau gan Catrin Lewis

Dinas Emrys yw cartref symbol enwocaf Cymru – y ddraig goch. Mae’r lleoliad, sydd wedi ei leoli ger Beddgelert, yn adnabyddus o chwedl y ddraig goch a’r ddraig wen.

Yn ôl y chwedl, bu’r brenin Gwrtheyrn wrthi am dridiau yn ceisio codi cadarnle yno ond bob bore pan fu’n dychwelyd i’r safle doedd dim ond rwbel i’w weld. Argymhellodd un o’i gynghorwyr iddo ddod o hyd i fachgen heb dad a gwasgaru ei waed ar y creigiau. Daeth Gwrtheyrn o hyd i fachgen o’r enw Myrddin Emrys ond mynnodd y bachgen fod ganddo gyngor gwell i’r brenin. Dywedodd bod draig goch a draig wen yn byw yn y llyn o dan y graig ac yn achosi i’r tŵr ddisgyn. Ar ôl cloddio, cafodd Myrddin ei brofi’n gywir a deffrodd y ddwy ddraig o’u cwsg a chychwyn ymladd. Bu’r ddraig wen yn fuddugol tair gwaith ond yna, ymladdodd y ddraig goch nerth ei fywyd a dychrynodd y ddraig wen i ffwrdd. Roedd buddugoliaeth y ddraig goch yn symbol o oruchafiaeth y Cymry dros y Sacsoniaid, a gynrychiolir gan y ddraig wen.

Hyd heddiw, mae’r ddraig goch yn cael ei adnabod fel symbol o ddyfalbarhad y Cymry tra bod yr enw Dinas Emrys yn talu teyrnged i ddoethineb y mab ifanc. Mae Dinas Emrys yn safle poblogaidd gyda cherddwyr ac mae gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol daith arbennig sy’n galluogi i ymwelwyr ail-fyw’r chwedl eiconig. Mae hefyd safle archeolegol ar gopa Dinas Emrys ble arferai’r castell sefyll.

Beddgelert – Chwedl Gelert a Llywelyn Fawr

Geiriau gan Angharad Roberts

Mae stori Gelert yn un o gyfeillgarwch, ffyddlondeb a thristwch. Ar ôl i’r tywysog Llywelyn cael ei babi cyntaf, pob nos roedd ei gi ffyddlon, Gelert yn cysgu yn ei herbyn i’w amddiffyn. Un noson mae blaidd brawychus yn cyrraedd y castell ac yn trio niweidio’r babi. Mae Gelert yn ei ymladd yn ffyrnig, hyd yn oed i’r pwynt mae crib y babi yn cael ei thynnu i’r llawr. O’r diwedd mae Gelert yn lladd y blaidd ac mae Llywelyn yn cyrraedd yr ystafell. I gyd mae o’n gweld yw Gelert yn llawn gwaed a dim babi. Yn meddwl gwnaeth Gelert lladd ei fab, mae’r tywysog yn cymryd ei gleddyf a’i ladd. Eiliadau wedyn mae’r babi ar y llawr yn dechrau crio, yn agosáu at y crib mae Llywelyn o’r diwedd yn gweld corff y blaidd ac yn sylweddoli’r gwir. I anrhydeddu Gelert, y ci ffyddlon, cafodd ei gladdu yng Nghaernarfon o dan garreg enfawr. Mae Beddgelert dal yn gallu cael ei ymweld heddiw, mae’n sefyll fel symbol o hanes Cymraeg ac yn cofio stori’r ci dewr.

Nant Gwrtheyrn – Chwedl Rhys a Meinir

Geiriau gan Alaw Williams

Mae chwedl Rhys a Meinir yn stori garu am gwpl yn priodi yn Nant Gwrtheyrn sef lle sydd wedi ei leoli mewn hen bentref chwarelyddol ar arfordir gogleddol Pen Llŷn yng Ngogledd Cymru. Roedd cynlluniau iddynt briodi yn Eglwys Clynnog ar ddydd Sadwrn arbennig. Roedd traddodiad arbennig a olygai bod yn rhaid i Meinir guddio ar fore’r briodas a methodd neb ddod o hyd iddi. Treuliodd Rhys fisoedd yn chwilio amdani ac ar noson stormus fe aeth i gysgodi o dan hoff dderwen y ddau ohonynt. Trawyd y goeden gan fellten ac yno yn y boncyff roedd sgerbwd Meinir yn y ffrog briodas. Cafodd Rhys drawiad ar y galon a marw wrth ei hochr. Erbyn heddiw mae modd i chi ymweld â Nant Gwrtheyrn a’r goeden enwog. Yn 2015 cwblhawyd gwaith i uwchraddio ac ehangu’r caffi a fe’i galwyd yn Caffi Meinir ar ôl y chwedl. Mae llawer o briodasau yn cael eu cynnal yno heddiw ac yn 2016 fe agorwyd cyfleusterau newydd sbon gyda llety ychwanegol ar gyfer hyd at 38 o bobl. Un o’r prif ddigwyddiadau yn Nant Gwrtheyrn yw’r cyrsiau Cymraeg sydd yn cael eu cynnig yno.

css.php